Telegram каналимизга аъзо бўлинг
Таҳлил

Икки океан чегарасидаги "Вулқонлар мамлакати"

741

Никарагуа, Никарагуа Республикаси — Марказий Америкадаги давлат. Майдони 129,494 минг км². Икки давлат ва иккита сув ҳавзаси билан чегарадош; Шимоли-ғарбда Гондурас, жанубда Коста-Рика, шарқда Кариб денгизи соҳиллари ва жануби-ғарбда Тинч океани билан чегараланган. Аҳолиси 6,8 млн. киши (2022). Пойтахти — Манагуа шаҳри. Маъмурий жиҳатдан 15 департамент ва 2 мухтор регионга бўлинади.

Амалдаги конституцияси 1987 йил 9 январда кабул қилинган, унга 1995 ва 2000 йилларда тузатишлар киритилган. Давлат бошлиғи — президент (2016 йилдан бери Даниел Ортега). Президент эркин ва яширин овоз бериш йўли билан 5 йил муддатга сайланади, кетма-кет иккинчи муддатга сайланиши мумкин эмас. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни Миллий ассамблея (бир палатали парламент), ижроия ҳокимиятни президент бошқаради.

Аҳолисининг 87,7 % га яқини никарагуанлар. Қолган қисми самбо, мулатлар, тоғли жойларда москито (индейс)лар. Испан-индейс метислари латино деб аталади. Расмий тили — испан тили. Кўпчилик аҳоли католик, бир қисми протестант. Аҳолининг 61 % и шаҳарларда яшайди. Йирик шаҳарлари: Манагуа, Леон, Матагалпа, Гранда.

Тарихи



Қадимда Никарагуа ҳудудида чибча, атстек, толтек каби индейс қабилалари яшаган. Мамлакат номи қабилалардан бирининг бошлиғи Никарао исмидан келиб чиққан. Никарагуага 1502 йил 16 сентябрда европаликлардан биринчи бўлиб Х. Колумб борган. 1524 йилда испанлар уни мустамлака қилиб олдилар. 1573 йилда Гватемала генерал-капитанлиги таркибига киритилди.

Маҳаллий аҳолининг кўпчилиги қириб ташланди, бир қисми қул қилинди. Испан конькистадорлари ва уларнинг авлодлари — креоллар мамлакат ерларининг кўп қисмини эгалладилар. Плантацияларда ишлатиш учун Африкадан қул негрлар келтирилди. XIX аср охирига келиб, Никарагуада Либерал ва Консерватив партиялар пайдо бўлди. 1821 йил 15 сентябрда Никарагуа мустақилликка эришди. 1824 йилда эса қулдорлик бекор қилинди.

Никарагуа 1822 йил Мексика империяси, 1823—38 йилларда Марказий Америка қўшма провинциялари таркибида бўлди. 1855 йил Никарагуани АҚШ қўшинлари босиб олди. 1856 йил америкалик У.Уокер ўзини Никарагуа президенти деб эълон қилди, аммо Гватемала, Салвадор ва Гондураснинг бирлашган қўшинлари Уокерни Никарагуадан ҳайдаб чиқарди. Бу курашда фаол катнашган Т.Мартинес 1857—67 йиллар Никарагуа президенти бўлди. Шундан кейин ҳокимият гоҳ консерваторлар, гоҳ либераллар қўлига ўтди.

Х.С.Селая бошлиқ либералларнинг миллий сиёсатини ёқтирмаган АҚШ қўшинлари 1911 йил интервенция уюштириб, Никарагуа ҳукуматини ағдариб ташлади ва мамлакатни оккупация қилиб олди (1912—33). 1927 йил А.С.Сандино бошчилигида миллий озодлик кураши кучайиб, ватанпарварлар ғалабаси билан тугади. Аммо миллий гвардия қўмондони А.Сомоса хиёнат йўлига кириб, A.Сандино жонига қасд қилди ва 1936 йилда давлат тўнтариши уюштирди. Мамлакатда Сомоса хонадонининг ҳарбий-сиёсий истибдоди ҳукмрон бўлиб олди.

60 йиллар бошида мамлакатда кенг халқ ҳаракати бошланди. 1961 йил Сандиночилар миллий озодлик фронти тузди, у Сомоса режимини ағдариш учун курашда етакчи сиёсий ва ҳарбий кучга айланди. 1974 йил тузилган Озодлик демократик иттифоқи мамлакатнинг етакчи мухолифат партияларини бирлаштирди, 1978 йил Кенг мухолифат фронти тузилди. Сомоса диктатураси бутунлай яккаланиб қолди. Ўша йил августда бутун мамлакатда халқ қўзғолони бошланди ва 1979 йил 19 июлда халқ инқилоби ғалаба қозонди, А. Сомоса диктатураси ағдариб ташланди. Бутун ҳокимият Миллий тикланиш ҳукумати қўлига ўтди. 1984 йил 4 ноябрда эркин ялпи сайлов ўтказилди.

Сандиночилар миллий озодлик фронтининг номзоди Д.Ортегани президент этиб сайланди. 2001 йил 4 ноябрдаги сайловда ғалаба қозонган президент Э.Б.Гейер Либерал конституциячилар партиясининг раҳбаридир.

Никарагуа — 1945 йилдан БМТ аъзоси. Миллий байрам — 15 сентябрь — Мустақиллик куни (1821). Ўзбекистон билан дипломатик алоқалар 2007 йилда ўрнатилган.

Иқтисоди

Никарагуа иқтисодиёти биринчи навбатда қишлоқ хўжалигига қаратилган. Никарагуанинг ўзи Марказий Америкадаги энг кам ривожланган давлат ва номинал ЯИМ бўйича қитъада иккинчи энг қашшоқ мамлакатдир.

Сўнгги йилларда Даниел Ортега маъмурияти остида Никарагуа иқтисодиёти Америка ва Марказий Америка бозорларида экспорт талабининг пасайиши, товар нархининг пасайиши туфайли мамлакат иқтисодиёти аслида 1,5 % га қисқарган Буюк турғунликдан сўнг бироз кенгайди. 2010 йилда экспортга бўлган талабнинг тикланиши ва туризм саноатининг ўсиши туфайли иқтисодиёт 4,5 % ўсди.

Никарагуа иқтисодиёти ўсишда давом этмоқда, дастлабки кўрсаткичлар Никарагуа иқтисодиёти 2011 йилда қўшимча 5 % ўсганини кўрсатмоқда. Никарагуада инфляция даражаси 19,82 % ни ташкил қилган 2008 йилдан бери истеъмол нархлари инфляцияси ҳам қисқарган.

2009 ва 2010 йилларда мамлакатда инфляция даражаси пастроқ бўлди, мос равишда 3,68 % ва 5,45 %. Пул ўтказмалари асосий даромад манбаи бўлиб, мамлакат ялпи ички маҳсулотининг 15 % ига тенг бўлиб, улар асосан Коста-Рика, АҚШ ва Европа Иттифоқига аъзо давлатлардан келади. Тахминан бир миллион никарагуалик иқтисодиётнинг пул ўтказмалари секторига ҳисса қўшади. 2004 йил бошида Никарагуа Халқаро валюта жамғармаси ва Жаҳон банкининг оғир қарздор камбағал мамлакатлар ташаббуси доирасида ташқи қарзини 4,5 миллиард долларга қисқартиришни таъминлади. 2006 йил апрель ойида АҚШ-Марказий Америка эркин савдо битими кучга кирди, бу Никарагуанинг қишлоқ хўжалиги ва саноат маҳсулотлари учун экспорт имкониятларини кенгайтирди. Тўқимачилик ва тикувчилик Никарагуа экспортининг қарийб 60 % ини ташкил қилади.

2007 йил октябрь ойида ХВЖ ҳукуматнинг иқтисодий режаларини қўллаб-қувватлаш учун қашшоқликни қисқартириш ва ўсиш бўйича қўшимча дастурни тасдиқлади. Никарагуа ички ва ташқи қарзларни молиялаштириш бўйича мажбуриятларни бажариш учун халқаро иқтисодий ёрдамга таянади, гарчи чет эллик донорлар Никарагуада 2008 йил ноябрь ойида бўлиб ўтган сайловларда кенг тарқалган сайловларда фирибгарлик ҳақидаги даъволарга жавобан бу маблағни қисқартиришган бўлса ҳам.

Ўсиш секинлашувига қарамай, камбағаллик даражасини (кунига 3,2 долларлик харид қобилияти паритети - ППП сифатида белгиланган) 2020 йилдаги 13,5 фоиздан 2021 йилда 12 фоизга камайтириш учун етарли ва бу ставкани 2022-2024 йилларда барқарор ушлаб туриш учун етарли.

Шу билан бирга, инфляция 2022 йилда 5,9 фоизгача ошиши кутилмоқда, чунки сўнгги геосиёсий ҳодисалар туфайли товарлар нархининг босими ва таъминот занжиридаги узилишлар кучайиб, кейинчалик аста-секин пасаяди.

Никарагуа ҳамон Лотин Америкасининг энг кам ривожланган давлатларидан бири бўлиб, асосий хизматлардан фойдаланиш кундалик муаммо ҳисобланади.

Жаҳон банки Никарагуада қашшоқликни камайтириш чораларини Халқаро тараққиёт ассоциацияси, Жаҳон банкининг энг қашшоқ мамлакатлар учун жамғармаси орқали қўллаб-қувватлади.

Қизиқарли фактлар

1. Америка қитъасидаги илк аёл президент Никарагуада сайланган.

2. Давлатда кўчалар номланмайди, шу сабаб сиз осонгина адашиб қолишингиз мумкин.

3. Никарагуадаги энг машҳур спорт бу бейсбол бўлиб, бутун мамлакат бўйлаб кўплаб бейсбол майдончаларини топишингиз мумкин.

4. Никарагуанинг Атлантика океанидаги деярли барча майда ороллари сотилади. Аксариятининг нархи миллионлаб долларларгача баҳоланади.

5. Никарагуа аҳолисининг деярли тўртдан уч қисми кунига атиги 2 долларга кун кечиради, деярли аҳолининг ярми қашшоқликда яшайди.

6. Мамлакат Марказий Америкадаги жиноятчилик даражаси энг паст ва саёҳат қилиш учун энг хавфсиз давлат ҳисобланади.

7. Никарагуалар ўзларини Никас деб аташади.

8. Маккажўхори Никарагуа халқининг асосий таомидир.

9. Мустақиллик куни фақат бир кун эмас, балки бутун сентябрь ойи давомида нишонланади.

10. Никарагуа кўлида дунёдаги ягона чучук сув акулалари яшайди.

11. Никарагуада 23 та вулқон мавжуд бўлиб, улардан 19 таси ҳали ҳам фаол.

12. Мамлакат умумий аҳолисининг 30 % га яқини пойтахт Манагуа шаҳрида истиқомат қилади.

Ислом

АҚШ Давлат департаменти томонидан Никарагуада исломга оид 2007 йилда эълон қилинган статистик маълумотларга кўра, ҳудудда тахминан 1200 дан 1500 гача мусулмонлар яшайди, асосан суннийлар бўлиб, улар Фаластин, Ливия ва Эронда истиқомат қилувчи мусофирлар ёки фуқароликка қабул қилинган Никарагуа фуқароларидир. Манагуадаги Ислом маданияти маркази шаҳардаги мусулмонлар учун асосий масжид бўлиб хизмат қилади, унга 320 га яқин эркаклар мунтазам равишда ташриф буюришади. Гранада, Масая, Леон мусулмонлари жума намози учун Манагуа марказига боради.

XIX аср охирида Никарагуада мусулмон иммиграцияси ўртача миқдорда бўлган. Аксар мусулмонлар фаластинлик араблардир. Фаластинликларнинг аниқ сони маълум бўлмасада, Биринчи жаҳон уруши пайтида 40 та фаластинлик оила Никарагуага келгани айтилади.

Муҳожир мусулмонларнинг дастлабки тўлқини тезда исломий илдизларини йўқотиб, маҳаллий аҳолига қўшилиб кетган, маҳаллий аҳоли билан никоҳлар қайд этилган ва ҳукумат босими туфайли насронийлик қабул қилинган ҳоллар ҳам бўлган. 1890 йилдан 1940 йилгача бўлган турли даврларда Никарагуа ва бошқа кўплаб Лотин Америкаси давлатлари арабларнинг киришини чекловчи қонун ва фармойишлар чиқарган, мамлакатда арабларнинг бўлиши тақиқланиб, уларни тижорий фаолиятининг кенгайиши чекланди.

Турли кўчиш ва маҳаллийлаштиришлардан сўнг ҳам 2000 йилга келиб Никарагуада Фаластин арабларининг 500 га яқин оиласи борлиги қайд этилган.

1999 йилда мамлакатдаги биринчи масжид қурилди, у ўз бағрига мингга яқин намозхонни сиғдира олган. Масжидда ислом таълимоти бўйича кириш курслари, шунингдек, жума ва Ҳайит намозларини ўқиш имкони бўлган. 

Закариё тайёрлади

УЛАШИНГ:

Теглар:

Мавзуга доир:

Канада 10 000 мусулмон уйғурни кўчиришни таклиф қилмоқда

651 22:10 02.02.2023

Самарканд Эрон ва Мовароуннаҳрнинг форс тилли шоирлари шеърларида

286 21:35 02.02.2023

Масхаралашми ёки сўз эркинлиги?

472 21:07 02.02.2023

Юрагини бўйсундиролмаётган аёл

888 20:05 02.02.2023

Тазйиқ ва қўрқув: Моди даврида ҳиндистонлик мусулмонлар ҳаёти

662 18:45 02.02.2023

Қуръон сура ва оятларини кириллчада ёзиб ёдласа бўладими?

1448 17:20 02.02.2023
« Орқага